“Sách và hành trình nuôi lớn tâm hồn”: Khi việc đọc trở thành hành trình chuyển hóa nội tâm

Giữa nhịp sống hiện đại nhiều biến động, việc đọc sách không chỉ là tiếp nhận tri thức mà còn là hành trình quay về với chính mình. Tọa đàm “Sách và hành trình nuôi lớn tâm hồn” tại Phố sách 19/12 đã gợi mở những suy ngẫm sâu sắc về cách mỗi cuốn sách có thể âm thầm nuôi dưỡng trí tuệ và nhân cách con người.

Trong không gian đầy cảm hứng của Phố sách 19/12, buổi tọa đàm “Sách và hành trình nuôi lớn tâm hồn” đã diễn ra trong không khí trang trọng, ấm áp và giàu chiều sâu tri thức. Chương trình không chỉ là một cuộc trò chuyện về sách, mà còn mở ra hành trình đi vào nội tâm – nơi mỗi trang sách trở thành những hạt giống âm thầm nuôi dưỡng nhân cách và trí tuệ con người.

Trong khuôn khổ chương trình, Ban Tổ chức trân trọng giới thiệu sự hiện diện của các vị khách quý: quý Thầy, quý Cô đến từ Trung tâm Biên phiên dịch Tư liệu Phật giáo Quốc tế những người đang âm thầm góp phần gìn giữ, biên dịch và lan tỏa tinh hoa giáo pháp đến với cộng đồng; bà Nguyễn Thị Kim Hà – Giám đốc Nhà sách Phật giáo Vĩnh Nghiêm.

Cùng với đó là sự tham dự của các khách mời: ông Bùi Văn Phượng – Giám đốc Công ty Cổ phần Tiền Phong; bà Bùi Thị Hương – Giám đốc Xuất bản Dân Trí; bà Lê Tuyết Mai – Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Quyền trẻ em Việt Nam; ông Nguyễn Minh Đức – Phó Giám đốc Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội; bà Ngô Thu Phương – Tổng Biên tập Nhà xuất bản Văn học, cùng đông đảo độc giả yêu sách.

Ba diễn giả chính gồm Đại đức Thích Vạn Lợi, TS. Phạm Quỳnh và nhà văn, nhà báo Hoàng Anh Sướng đã mang đến những góc nhìn đa chiều về vai trò của sách trong đời sống, từ giáo dục, văn hóa đến tâm linh.

Khoảng cách giữa “biết điều đúng” và “sống đúng”

Chia sẻ tại chương trình, TS. Phạm Quỳnh – Phó Tổng Biên tập Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cho rằng một trong những trăn trở lớn nhất của giáo dục hiện nay là làm sao chuyển hóa tri thức thành hành vi:

“Học sinh có thể học rất nhiều điều hay lẽ phải, nhưng để chuyển hóa những điều đó thành hành vi trong cuộc sống là một câu chuyện không dễ.”

Theo ông, việc “biết” và “làm” là hai quá trình khác nhau. Để hành vi trở thành tự giác và thường trực, cần có sự kết hợp của cảm xúc, trải nghiệm thực tế và môi trường giáo dục phù hợp.

Ông ví dụ, việc học lý thuyết có thể nhanh, nhưng để thực hành thành thạo giống như học lái xe lại cần thời gian và rèn luyện. Chính vì vậy, giáo dục không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt tri thức mà còn cần tạo điều kiện để người học trải nghiệm và chuyển hóa.

Đọc sách trong thời đại bùng nổ thông tin

Trước câu hỏi về vai trò của sách trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ, TS. Phạm Quỳnh nhấn mạnh rằng con người hiện nay đang sống trong một “biển thông tin”.

“Để phân biệt thông tin nào là đúng, thông tin nào là sai, cần có một ‘bộ lọc’, và bộ lọc đó chính là tri thức.”

Theo ông, tri thức không đơn thuần là thông tin, mà là kết quả của quá trình suy ngẫm và hệ thống hóa. Việc đọc sách giúp hình thành năng lực tư duy độc lập, từ đó giúp con người có thể tiếp nhận và đánh giá thông tin một cách tỉnh táo.

Ông cũng cho rằng, đọc sách không phải là đọc nhiều, mà là đọc có chiều sâu: một cuốn sách được suy ngẫm kỹ lưỡng sẽ có giá trị hơn nhiều cuốn sách đọc qua loa.

Đọc sách và thưởng trà nghệ thuật của sự tĩnh tâm

Từ góc nhìn đời sống, nhà văn nhà báo Hoàng Anh Sướng mang đến một cách tiếp cận gần gũi khi so sánh việc đọc sách với thưởng trà.

Theo ông, giữa hai hoạt động này có nhiều điểm tương đồng: đều cần sự chậm rãi, tĩnh tâm và khả năng lựa chọn. Người uống trà cần chọn loại trà tốt để nuôi dưỡng thân thể; người đọc sách cũng cần chọn những cuốn sách có giá trị để nuôi dưỡng tâm hồn.

Ông cũng chia sẻ, trong tinh thần Phật giáo, con người được nuôi dưỡng bởi nhiều “loại thức ăn”, trong đó có “thức ăn tinh thần”. Việc đọc sách, nếu biết chọn lọc, sẽ góp phần nuôi dưỡng trí tuệ, lòng từ bi và những phẩm chất tốt đẹp của con người.

Đặc biệt, ông nhấn mạnh một nguyên lý quan trọng: “Hiểu biết chính là nền tảng của thương yêu.”

Theo ông, chỉ khi con người hiểu mình và hiểu người, họ mới có thể xây dựng được những mối quan hệ bền vững và một đời sống nội tâm sâu sắc.

Từ thực tế hoạt động tại các trường học, nhà văn Hoàng Anh Sướng cho rằng việc đưa những giá trị nhân văn, đặc biệt là các phương pháp giúp học sinh quản lý cảm xúc, là điều cần thiết.

Ông chia sẻ những cách tiếp cận đơn giản như hướng dẫn học sinh quan sát hơi thở, nhận diện cảm xúc để giữ sự bình tĩnh. Những phương pháp này giúp học sinh giảm căng thẳng, hạn chế xung đột và phát triển đời sống nội tâm lành mạnh.

Theo ông, việc giáo dục không chỉ hướng đến tri thức mà còn cần nuôi dưỡng lòng từ bi và khả năng tự nhận thức những yếu tố quan trọng để hình thành nhân cách.

Hành trình thầm lặng phía sau những cuốn sách

Ở góc nhìn tâm linh, Đại đức Thích Vạn Lợi đã chia sẻ về hành trình dịch thuật một công việc thầm lặng nhưng mang nhiều ý nghĩa.

Từ trải nghiệm học tập tại nước ngoài, Thầy nhận ra: “Tất cả những gì họ có thì mình cũng có, nhưng họ có sách còn mình thì thiếu.” Chính điều đó đã thôi thúc Thầy bắt đầu việc dịch sách, ban đầu để phục vụ việc học, sau đó trở thành một hành trình lan tỏa tri thức.

Thầy cho biết, việc “vừa học vừa dịch” giúp hiểu sâu và ghi nhớ tốt hơn. Đồng thời, việc chuyển ngữ các tác phẩm giúp đưa tri thức từ thế giới đến gần hơn với độc giả Việt Nam.

Bên cạnh đó, Thầy cũng nhấn mạnh vai trò của môi trường đọc trong gia đình: khi trẻ em lớn lên trong không gian có sách, tình yêu đọc sách sẽ hình thành một cách tự nhiên và bền vững.

Bên cạnh phần chia sẻ của các diễn giả, chương trình còn có những phần dẫn dắt và đặt vấn đề từ người dẫn chương trình, góp phần mở rộng nội dung thảo luận.

Các câu hỏi xoay quanh việc làm thế nào để học sinh chuyển hóa tri thức thành hành vi, vai trò của sách trong đời sống hiện đại, cũng như cách nuôi dưỡng thói quen đọc sách trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ.

Thông qua phần trao đổi này, tọa đàm không chỉ dừng lại ở việc chia sẻ quan điểm, mà còn gợi mở nhiều vấn đề thực tiễn liên quan đến giáo dục và văn hóa đọc.

Khép lại chương trình, tọa đàm “Sách và hành trình nuôi lớn tâm hồn” đã mang đến nhiều góc nhìn sâu sắc về vai trò của sách trong đời sống con người.

Trong bối cảnh xã hội hiện đại với nhiều biến động, việc đọc sách không chỉ giúp mở rộng tri thức mà còn là một cách để mỗi người quay trở về với chính mình, nuôi dưỡng đời sống nội tâm và hướng tới những giá trị bền vững.